در ستایش نظم سیال یحیی دهقان پور معلمی که در بدترین عکس نکته می دید

به گزارش هنر شهر به نقل از مهر، مراسم بزرگداشت زنده یاد یحیی دهقان پور عصر پنجشنبه ۳۱ اردیبهشت در سالن شهناز خانه هنرمندان ایران برگزار شد.

در این مراسم، محمد ستاری، محمود کلاری، حمید سوری نظریه پرداز هنر، مسعود مترجم زاده، مهران مهاجر و فرهاد فخریان عکاس و از شاگردان مرحوم دهقان پور، جاسم غضبان پور، حسین چنعانی، سیف الله صمدیان، کامران شریفی، افشین شاهرودی، اسماعیل عباسی، ساعد نیک ذات، حمید دهقان پور برادر زنده یاد یحیی دهقان پور و جمعی دیگر از علاقمندان به این استاد عکاسی حضور داشتند.

در این مراسم، ویدیویی از تصاویر آلبوم زنده یاد دهقان پور نمایش داده شد و بعد از آن فیلمی از سخنان اعضاء خانواده یحیی دهقان پور در مورد آن زنده یاد پخش گردید. سپس فیلم پروژه های عکاسی زنده یاد یحیی دهقان پور به نمایش درآمد.

در ابتدای مراسم، حمید دهقان پور برادر زنده یاد یحیی دهقان پور در سخنانی به بیان خاطراتی از او پرداخت.

معلمی که عکاسی را با طعم حقیقت می آموخت

حمید سوری از اساتید و نظریه پرداز های عکاسی، یحیی دهقان پور را یک «معلم مادرزاد» توصیف کرد که فراتر از روشهای فنی عکاسی، راه و رسم «زیستن در دایره حقیقت» را به شاگردانش یاد می داد.

وی با مرور خاطرات آشنایی شان از سال ۷۹، دهقان پور را شخصیتی یگانه با حافظه ای درخشان و حساسیت های عمیق اجتماعی معرفی نمود و در ادامه به بیان خاصیت های نگاه دهقان پور پرداخت.

سوری ضمن اشاره به فرار از کلیشه ها در نگاه زنده یاد دهقان پور توضیح داد: او با نگاهی انتقادی و به دور از تعصبات ایدئولوژیک، به دنبال کشف لایه های پنهان در هر عکس بود و رابطه خشک «استاد-شاگردی» را به فضایی برای کشف و شهود تبدیل می کرد. دهقان پور همچنین، به گونه ای هوشمندانه میان عکس و ادبیات پل می زد. او عکاسی را فقط ثبت تصویر نمی دید، بلکه آنرا خلق معنای جدیدی می دانست که از ترکیب کلمه و تصویر جان می گیرد.

وی بیان نمود: برای او مرزبندی های رایج مثل «عکاسی مستند» یا «فرم گرا» اهمیت چندانی نداشت؛ او می گفت «نمی شود کار هنری کرد و دغدغه اجتماع را نداشت». عکاسی برای او نه یک بازی، که خودِ زندگی و شیوه دیدن جهان بود.

سوری ضمن اشاره به مجموعه «حلقه چشم»، از جسارت دهقان پور در به کارگیری فرم های نو (مانند چیدمان گرید و ترکیب با آینه) یاد کرد؛ نگاهی که در دوران خود با کج فهمی برخی عکاسان سنتی مواجه می شد و تاکید کرد که دهقان پور هیچ وقت به هنجارهای محدودکننده تن نداد و تا پایان، عکاسی را ابزاری برای بیان دغدغه های انسانی و جهانی می دانست.

وی در انتها اظهار داشت: دهقان پور هنرمندی بود که با آثار و منش خود ثابت کرد هنر، مصداق بارزِ طغیان برای رسیدن به حقیقت است.

در ستایش نظم سیال یحیی دهقان پور

در ادامه، مسعود مترجم زاده از شاگردان زنده یاد دهقان پور اظهار داشت: صحبت کردن از یحیی دهقان پور، صحبت از چهل سال رفاقت و شاگردی است؛ مردی که به ما آموخت عکاسی نه فقط یک تکنیک، که یک شیوه زیستن است. او تجسمِ «نظم سیال» و «سبک باری» بود؛ استادی که در عین صمیمیت، وقتی پای کار وسط می آمد، سخت گیر و جدی بود. خیلی از ما او را با کتاب «پنج نگاه به خاک» می شناسیم؛ اثری که به جرات میتوان گفت یکی از مهم ترین سندهای عکاسی معماری ماست، هرچند در هیاهوی دهه های گذشته، آن طور که شایسته بود دیده نشد. اما یحیی برای ما فراتر از کتاب هایش بود.

وی توضیح داد: او استادِ بی ادعایِ «عمل» بود. کسی که آستین بالا می زد، در آزمایشگاه کنار دانشجو فیلم ظاهر می کرد و تجربیات فنی اش را بی دریغ روی دایره می ریخت. شگفتیِ یحیی در این بود که عکاسی را با ادبیات و فلسفه پیوند می زد. سال ها گذشت تا فهمیدیم او ریشه در ادبیات دارد، چونکه هیچگاه از مدرکش حرف نمی زد اما سر کلاس، ما را به خواندن رمان تشویق می کرد تا بهتر ببینیم. او عکاسی بود که می توانست پلی بزند از «عقل سرخ» سهروردی به قلبِ یک فریم عکس.

مترجم زاده بیان نمود: او به ما یاد داد که هنرمند نباید در حرف زدن متوقف شود. وقتی بحث از مفهوم «درخت» شد، او ننشست و تماشا نکرد؛ یک سال بعد با مجموعه ای از تصاویر درختی بازگشت تا بگوید «اگر حرفی می زنی، باید بتوانی آنرا تصویر کنی». در سالیان اخیر، نگاه او چنان به عرفان و کشف و شهود نزدیک شده بود که گویی دوربین را به دستِ مولانا یا شمس تبریزی داده ایم.

وی خطاب به حاضران اظهار داشت: دوستان و همکاران گرامی، در این روزهای سخت، بالاتر از هر زمان دیگری به یادآوری منشِ بزرگانی چون دهقان پور، بهمن جلالی و شفاییه نیاز داریم. یحیی مثل کاندینسکی معتقد بود دنیا صدا دارد و او کسی بود که این صدا را شنیده بود و اهتمام داشت با فرم های انتزاعی اش، آنرا به ما هم نشان دهد. بیاییم به حرمت او، قدر این میراث، قدر پیشکسوتان و قدر همدیگر را بیشتر بدانیم. یادش تا همیشه در نگاه های ما جاری است.

در ادامه، ۲ تن از شاگردان و همراهان زنده یاد یحیی دهقان پور از ابعاد انسانی و شیوه معلمی منحصربه فرد او صحبت کردند

روایت فرهاد فخریان از قدرت کلمات و آهنگِ عکاسی دهقان پور

فرهاد فخریان که ۴۲ سال همراه و همکار دهقان پور بوده، او را انسانی توصیف کرد که هیچ گاه صدایش را بلند نمی کرد اما با جملاتی دقیق، کوبنده و بموقع (که همیشه با ضرب المثل یا شعری همراه بود)، حرفش را به کرسی می نشاند.

وی بیان نمود: ترکیبِ «سخت گیری» و «طنازی» در کلاس های استاد جالب بود؛ این که چگونه پیچیده ترین مفاهیم را با شوخی و صمیمیت به جانِ دانشجو می انداخت.

فخریان عنوان کرد: عکاسیِ یحیی دهقان پور «آهنگ» داشت و نگاهش به این هنر فراتر از یک نتیجه ساده بود؛ برای او عکاسی مسیری بی انتها بود.

معلمی که در «بدترین عکس ها» نکته می دید

مهران مهاجر نیز با لحنی ادبی و پراحساس، دهقان پور را «ایرانی ترین عکاس» نامید و با یادآوری خاطرات «اتاق سبز» دانشکده و اسلایدهایی که استاد هر هفته با خود می آورد، از آزادیِ عجیبی اظهار داشت که دهقان پور به شاگردانش می داد.

وی توضیح داد: بزرگترین خاصیت او از نظر من این بود که وی در تصاویر ما چیزهایی را می دید که خودمان ندیده بودیم! دهقان پور حتی از ضعیف ترین کارهای دانشجوها، نکته ای مثبت و شوق انگیز بیرون می کشید تا آنها را با دنیای تصویر همراه کند. او با این کار، چهارضلعیِ محدودِ عکس را می شکست و دریچه ای رو به بی نهایت باز می کرد.

در پایان، سخنرانان بر این باور بودند که جای خالی یحیی و نگاهِ جستجوگرش همیشه حس خواهد شد اما میراث وی در نگاهِ تک تک شاگردانش زنده است.