هنر از دیدگاه رهبر شهید؛
موسیقی در ترازوی حق
هنر شهر: رهبر شهید انقلاب با اشاره به جایگاه موسیقی در شرق و غرب، معیار تشخیص حلال و حرام در این هنر را نه در سبک و ساز بلکه در کارکرد و اثر آن بر روح انسان می دانستند.
به گزارش هنر شهر به نقل از مهر، تحول جایگاه موسیقی بعد از انقلاب اسلامی، مسیری پیچیده و تکاملی را طی کرده است. این مسیر را میتوان از یک «دوران سخت گیری و بازنگری» تا «تولید موسیقی هدفمند و صنعتی» توصیف کرد.
بخش بزرگی از موسیقی رایج در دوران پهلوی با مفاهیم «عیاشی»، «مستی» و «فرهنگ کافه» گره خورده بود و انقلاب اسلامی بدنبال حذف این مفاهیم بود. در سالهای اول، اولویت با سرودهای حماسی و مذهبی بود تا روحیه مردم برای تثبیت انقلاب و دفاع در مقابل جنگ تقویت شود. در این نوبت، جایگاه موسیقی تغییر نمود و از یک «تفریح صرف» به یک «ابزار مبارزه» تبدیل شد و موسیقی هایی ساخته شد که بر مفاهیمی چون شهادت، بصیرت و مقاومت تاکید داشتند. سرودهای ملی و مذهبی جایگزین موسیقی های سبک پیشین شدند و موسیقی به ابزاری برای آموزش و بیداری جامعه تبدیل شد.
با گذشت زمان، این دیدگاه شکل گرفت که موسیقی به تنهایی حرام نیست، بلکه «محتوا» و «کارکرد» آنست که ارزشش را تعیین می کند. جایگاه موسیقی پس از انقلاب به سوی مدیریت هدفمند و پذیرش هنر متعهد حرکت کرد.
بازخوانی دیدگاه های آیت ا... سیدعلی خامنه ای رهبر شهید انقلاب درباره ی موسیقی و جایگاه آن، ابعادی تازه از آفرینش و معنویت را پیش روی ما می گذارد. در ادامه گزیده ای از بیانات ایشان در محافل مختلف درباره ی موسیقی را که از چندین کتاب جمع آوری شده است، می خوانید.
سخنان رهبر شهید انقلاب در دیدار با اعضاء گروه ادب و هنر صدای جمهوری اسلامی ایران در ۵ اسفند ۱۳۷۰؛
«هنر موسیقی، ترکیبی از دانش، اندیشه و فطرت خداداد است که مظهر فطرت خدادادی در درجه اول، حنجره انسان ها و در درجه دوم سازها است که به دست انسان ها ساخته شده است. پس می بینید که پایه، پایه الهی است. حال اگر در این مورد به سراغ سروده های مولوی برویم و بگوییم موسیقی، بازتاب صدای افلاک است و آنرا به عالم عرفانی یاد شده او وصل نماییم، از واقعیات به تخیلات نقب زده ایم؛ برای اینکه گفته های وی در این خصوص، شبیه خیال است و نه واقعیت و طبعاً مفهوم دیگری خواهد داشت. اما بی آنکه دنبال خیال پردازی برویم، در عالم واقع، صدایی که از حنجره خواننده صادر می شود، با یک پایه الهی و خلقی که در ارتباط با خدای متعال است، مانند بنا مستحکم و وسیع، پرجاذبه و رنگین شکل می گیرد.
اولین نتیجه ای که این بیان دارد، آنست که ما این هنر را در راه خدا مصرف نماییم. این هنر ساخته و پرداخته نعمت های الهی را که بر مبنای یک ذوق و قریحه ذاتی و یک نظم و انتظام خردمندانه شکل می گیرد و در واقع جان دادن به بی جان هاست، در راه و رضای خدا مصرف کنید... موسیقی را باید به سوی هدف متعالی بکشانید.
موسیقی در شرق و غرب
موسیقی در منطقه ما، برای هدف های متعالی به کار نرفته است و این به خلاف سیر موسیقی در اروپا است... درست است که در غرب، موسیقی های منحط وجود دارد اما در همان نقطه از جهان، از گذشته های دور موسیقی های آموزنده و معنادار هم بوده است؛ موسیقی ای که برای گوش سپردن به آن، انسان عارف واقف خردمند، می تواند بلیت تهیه نماید، در سالن اجرای کنسرت بنشیند و ساعتی از آن لذت ببرد. در غرب موسیقی هایی که گاهی یک ملت را نجات داده و گاهی یک مجموعه فکری را به سوی صحیح هدایت کرده، کم نبوده است. غرب برخوردار از چنین خاصیت ای نیز بوده و هست...»
ایشان در ادامه این دیدار به بحث موسیقی حلال و حرام اشاره می کنند و می فرمایند:
مصداق موسیقی حلال و حرام چیست؟
«در موسیقی دو مصداق روشن وجود دارد؛ یک مصداق حرام قطعی، یک مصداق حلال قطعی؛ بین این دو محدوده هم موارد مشتبه است. حرام قطعی، آن موسیقی ای است که انسان را از خود بی خود می کند؛ از حقایق بی خود می کند، از خدا بی خود می کند و به شهوات سوق می دهد. موسیقی لهوی ـ که درباره ی آن از ما سوال می کنند و ما هم جواب می دهیم که موسیقی لهوی حرام است ـ این کار را با انسان می کند. آن چیزی که انسان را از حقایق عالم غافل می کند و به عالم توهمات و خیالات می برد، یا به شهوات می کشاند، لهو و حرام است. موسیقی ای که وقتی برای دختر و پسر جوان، یا حتی غیر جوان نواخته بشود، یا عرضه بشود، یا خوانده بشود و او را به ملاهی و مناهی و فساد و شهوات بکشاند و از آن نزاهت مطلوب اسلام خارج کند، حرام است.
این می تواند موسیقی سنتی باشد، می تواند موسیقی غربی باشد، می تواند موسیقی محلی یا به قول شماها موسیقی مقامی باشد؛ فرقی نمی کند، هر موسیقی ای که این طوری باشد، مصداق بارز حرام است. آن موسیقی ای که این خصوصیات را ندارد، حلال است؛ بطورمثال خواننده خوب و خوش صدایی، شعر خوش مضمونی را می خواند و نوازنده ای هم می نوازد و آن مضمون شعر، شنونده را به سوی حقایق اسلامی و الهی و عرفانی و حقایق زندگی - ولو خارج از مسایل عرفانی و الهی باشد - نزدیک می کند؛ این بطور قطع اشکال ندارد و حرام نیست.»
سخنان رهبر شهید انقلاب در دیدار علما و روحانیون و مبلغان در آستانه ماه محرم در ۲۳ فروردین ۱۳۷۸؛
«موسیقی ای که انسان را به بیکارگی و ابتذال و بی حالی و واخوردگی از واقعیت های زندگی و امثال اینها بکشاند، موسیقی حلال نیست؛ موسیقی حرام است. موسیقی ای چنانچه انسان را از معنویت، از خدا و از ذکر غافل کند، حرام است. موسیقی ای که انسان را به گناه و شهوت رانی تشویق کند، حرام است؛ از نظر اسلام اینست. موسیقی اگر این خصوصیات مضر و سبب حرمت را نداشته باشد، البته آن وقت حرام نیست. اینهایی را که من گفتم، بعضی اش در موسیقی بیکلام و در سازها است، بعضی هم حتی در کلمات است؛ یعنی امکان دارد فرضاً یک موسیقی ساده بی ضرری را اجرا کنند، لیکن شعری که در این موسیقی خوانده می شود، شعر گمراه کننده ای باشد؛ شعر تشویق کننده به بی بندوباری، به ولنگاری، به شهوت رانی، به غفلت و این طور چیزها باشد؛ آن وقت حرام می شود...»
مرز موسیقی حلال و حرام، موسیقی سنتی ایرانی و غیرسنتی نیست
بنابراین، آن چیزی که شاخص حرمت و حلیت در موسیقی است و نظر شریف امام (ره) هم در اواخر حیات مبارک شان - که آن نظریه را در باب موسیقی دادند - به همین مطلب بود، اینست. موسیقی لهوی داریم. امکان دارد موسیقی - به اصطلاح فقهی اش - موسیقی لهوی باشد. «لهو» یعنی غفلت، یعنی دور شدن از ذکر خدا، دور شدن از معنویت، دور شدن از واقعیت های زندگی، دور شدن از کار و تلاش و فرو غلتیدن در ابتذال و بی بندوباری. این موسیقی می شود حرام... من نمی توانم بطور مطلق بگویم که موسیقی اصیل ایرانی، موسیقی حلال است؛ نه، این طور نیست. بعضی خیال می کنند که مرز موسیقی حلال و حرام، موسیقی سنتی ایرانی و موسیقی غیرسنتی است؛ نه، این طوری نیست. آن موسیقی ای که منادیان دین و شرع همیشه در نوبتهای قبلی با آن مقابله می کردند و می گفتند حرام است، همان موسیقی سنتی ایرانی خودمان است که به صورت حرامی در دربارهای سلاطین، در نزد افراد بی بند و بار، در نزد افرادی که به شهوات تمایل داشتند و خوض در شهوات می کردند، اجرا می شده است. این همان موسیقی حرام است.
بنابراین، مرز موسیقی حرام و حلال، عبارت از ایرانی بودن، سنتی بودن، قدیمی بودن، کلاسیک بودن، غربی بودن یا شرقی بودن نیست.»
اظهارات رهبر شهید در دیدار با اعضاء شورای سیاست گذاری صداوسیما در تاریخ ۱۴ اسفند ۱۳۶۹؛
«گاهی برای تبرئه یک موسیقی، می گویند که این موسیقی سنتی است! موسیقی سنتی، یعنی فلان دستگاه آواز ایرانی است که یک خواننده ایرانی، با فلان ساز ایرانی می خواند. این که تمام قضیه نیست. باید دید که این، چه چیزی را ارایه می کند و چه چیزی را به ذهن و دل و جان مستمع خودش می ریزد.»
قائد شهید امت در دیگر بیانات شان در دومین روز از دهه مبارک فجر در روز ۱۳ اسفند ۱۳۷۷ فرمودند؛
«موسیقی می تواند گمراه کننده باشد، می تواند انسان را به شهوات گرفتار کند، می تواند انسان را غرق در ابتذال و فساد و پستی کند؛ می تواند هم این نباشد و می تواند عکس این باشد. مرز حلال و حرام اینجا است. من امیدوارم که شما جوانان با این زادِ تقوا بتوانید وارد میدان شوید و تولیدهایی داشته باشید که به مفهوم حقیقی کلمه هم خصوصیات موسیقی خوب و بلیغ را داشته باشد و به مفهوم حقیقی اثرگذار مثبت باشد و حقیقتا جوانان و روح ها را به صفا و معنویت و حقیقت رهنمون کند.»
این مطلب را می پسندید؟
(0)
(0)
تازه ترین مطالب مرتبط
نظرات بینندگان در مورد این مطلب